Alex Noord gepromoveerd op negentiende-eeuwse doopsgezinden en natievorming
De dissertatie ‘Mondige minderheid’, op 6 mei 2026 verdedigd aan de Radboud Universiteit, vertelt voor het eerst hoe een kleine geloofsgroepering als de doopsgezinden een bijdrage heeft geleverd aan de vorming van de Nederlandse natie in de negentiende eeuw.
Een handelseditie is HIER verkrijgbaar. Een pdf-versie van het proefschrift is via de RU-site te lezen.
Doopsgezinden promootten vrijheid in geloof, waren beducht voor orthodoxie en hechtten aan een samenleving waarin iedereen vrijelijk mee kon doen. Voor de Nederlandse burgers en voor het huis van Oranje zagen zij daarin een bijzondere taak weggelegd. In de negentiende eeuw volgden de veranderingen zich in een snel tempo op. Nederland was op staatkundig, sociaal-maatschappelijk, religieus en politiek terrein volop in beweging. Het land vormde zich gaandeweg tot een moderne natie.
Al deze ontwikkelingen gingen ook aan doopsgezinden niet voorbij. Als een voorheen gedoogde minderheid, die pas vanaf de Bataafs-Franse tijd volwaardig kon deelnemen aan het publieke domein, vormden doopsgezinden eigen ideeën over de richting waarin de Nederlandse samenleving zich moest bewegen.
Een diverse groep van doopsgezinde literatoren zoals Jeronimo de Vries en Adriaan Loosjes, wetenschappers zoals Matthijs Siegenbeek, Samuel Muller en Matthias de Vries en dominees zoals Freerk Hoekstra en Jan Brouwer komen aan bod en de wijze waarop zij in publieke teksten bijdroegen aan het debat over natievorming. Telkens wanneer het voor hen spannend werd kwamen zij in actie: in de overgang van de Franse tijd naar het Koninkrijk der Nederlanden, gedurende de Belgische Opstand, in de jaren rondom 1848 en in de periode daarna toen rooms-katholieken en antirevolutionairen zich roerden. Doopsgezinden spraken zich bovendien uit over actuele kwesties zoals de slavernij. Mondige minderheid werpt een verrassend licht op het verhaal dat doopsgezinden vertelden. Doopsgezinden lieten in de gehele negentiende eeuw niet na hun eigen stem te laten horen. De
Alex Noord (1966) studeerde theologie in Groningen, met als hoofdvak kerkgeschiedenis. Hij publiceerde naast zijn werk als doopsgezind predikant in Gouda, Utrecht en tegenwoordig Haarlem, verschillende artikelen, onder andere in Doopsgezinde Bijdragen op het terrein van de (doopsgezinde) kerkhistorie van met name de 18e en 19e eeuw. In de periode 2011-2024 was hij rector van het Doopsgezind Seminarium.
